کاهش چشمگیر ذخایر نقره در دو مرکز اصلی معاملات فلزات گرانبها یعنی نیویورک و لندن طی سالهای اخیر، بار دیگر بحث کمبود عرضه و کسری ساختاری بازار نقره را به کانون توجه سرمایهگذاران بازگردانده است. در حالی که برخی گزارشها از ششمین سال متوالی کسری بازار نقره و افت گسترده موجودیهای روی زمین خبر میدهند، گروهی از تحلیلگران معتقدند روایت کمبود فیزیکی نقره بیش از حد بزرگنمایی شده است. از نگاه آنها، بخش بزرگی از ذخایر نقره در آمارهای رسمی دیده نمیشود و در صورت افزایش قیمتها، میتواند دوباره وارد بازار شود.
جهان صنعت نیوز – طی سالهای اخیر موجودی نقره در دو مرکز اصلی نگهداری و مبادله فلزات گرانبها به شکل محسوسی کاهش یافته است. در بورس کالای کامکس نیویورک، ذخایر ثبتشده نقره که قابلیت تحویل در قراردادهای آتی را دارند، در اواسط ماه مه به حدود ۷۹.۹ میلیون اونس رسیده است؛ رقمی که نسبت به اوج ثبتشده در سال ۲۰۲۰ بیش از ۷۵ درصد کاهش نشان میدهد.
در لندن نیز میزان نقره نگهداریشده در خزانههای تحت پوشش انجمن بازار شمش لندن به حدود ۲۷ هزار و ۴۵۴ تن، معادل تقریبی ۸۸۳ میلیون اونس رسیده که حدود ۲۰ درصد پایینتر از رکورد تاریخی ثبتشده در ژانویه ۲۰۲۱ است.
این کاهش ذخایر باعث تقویت این تصور شده که بازار نقره به سمت محدودیت عرضه حرکت میکند. چنین برداشتی زمانی تقویت شد که قیمت نقره در ژانویه برای مدتی از سطح ۱۲۱ دلار به ازای هر اونس عبور کرد. هرچند پس از آن بازار وارد اصلاح شد و در اواخر ماه مه قیمتها به حدود ۷۵ دلار رسید، اما همچنان نسبت به حدود ۳۳ دلار یک سال قبل رشد قابل توجهی را حفظ کرده است.
ششمین سال متوالی کسری بازار
بر اساس گزارش «بررسی جهانی نقره ۲۰۲۶»، بازار نقره امسال نیز با کسری عرضه مواجه خواهد بود. این گزارش میزان کسری را حدود ۴۶.۳ میلیون اونس برآورد میکند و معتقد است این ششمین سال متوالی است که بازار در وضعیت کسری قرار میگیرد.
طبق برآوردهای این گزارش، از سال ۲۰۲۱ تاکنون حدود ۷۶۲ میلیون اونس از ذخایر موجود روی زمین کاهش یافته است. با این حال، این کسری لزوماً به معنای کمبود فیزیکی نقره نیست. بازار نقره از مجموعه بزرگی از ذخایر شامل موجودی انبارها، سرمایهگذاریهای خصوصی و زنجیرههای تأمین صنعتی تشکیل شده و تغییرات قیمت و جریان سرمایه باعث جابهجایی مداوم این ذخایر میشود. در واقع، کسری ثبتشده بیشتر نشاندهنده کاهش بخشی از ذخایر موجود است تا ناتوانی بازار در تأمین تقاضا.
آیا واقعاً کمبود نقره وجود دارد؟
همه تحلیلگران با این برداشت موافق نیستند. برخی معتقدند نحوه محاسبه کسری بازار، تصویر گمراهکنندهای از وضعیت عرضه و تقاضا ایجاد میکند.
به اعتقاد این گروه، بسیاری از برآوردهای مربوط به کسری عرضه، سرمایهگذاری و جابهجایی موجودیها را در کنار مصرف صنعتی قرار میدهند؛ در حالی که این دو ماهیت متفاوتی دارند. نقرهای که توسط سرمایهگذاران نگهداری میشود، برخلاف مصرف صنعتی از بین نمیرود و همچنان بخشی از ذخایر موجود روی زمین محسوب میشود.
این ذخایر میتوانند در صورت تغییر شرایط بازار یا افزایش قیمتها دوباره وارد چرخه عرضه شوند. بنابراین، اگر سرمایهگذاری و نگهداری موجودیها از مصرف واقعی صنعتی تفکیک شود، تصویر کسری ساختاری بازار به مراتب کمتر از آن چیزی خواهد بود که برخی گزارشها نشان میدهند.
برخی مؤسسات مالی نیز بر همین نکته تأکید کردهاند. از دید آنها، کسریهای چند سال اخیر عمدتاً به دلیل استفاده از ذخایر موجود جبران شده و موجودیهای بالای روی زمین همچنان نقش مهمی در متعادل نگه داشتن بازار ایفا میکنند.
ذخایری که در آمارها دیده نمیشوند
یکی از مهمترین محورهای این بحث به تفاوت میان ذخایر گزارششده و ذخایر واقعی بازار مربوط میشود.
آمار کامکس تنها بخشی از نقرهای را نشان میدهد که به طور مشخص برای تحویل قراردادهای آتی اختصاص یافته است. در مقابل، آمار انجمن بازار شمش لندن مجموعه گستردهتری از نقرههای نگهداریشده در خزانهها را شامل میشود؛ از جمله ذخایر صندوقهای سرمایهگذاری، داراییهای نهادی و حسابهای سرمایهگذاران.
با این حال، حتی این دو مجموعه بزرگ نیز تنها بخش کوچکی از کل نقره موجود در جهان را پوشش میدهند. بخش عمده ذخایر در اختیار سرمایهگذاران خصوصی، مؤسسات مختلف یا زنجیرههای تولید صنعتی قرار دارد و در آمارهای روزمره بازار منعکس نمیشود.
به همین دلیل، کاهش موجودیهای انبارهای رسمی الزاماً به معنای کمبود کلی نقره نیست، بلکه ممکن است صرفاً بیانگر جابهجایی فلز میان بخشهای مختلف بازار باشد.
نقرهای که دائماً در حال گردش است
عامل دیگری که ارزیابی کمبود عرضه را پیچیده میکند، وجود حجم عظیمی از موجودیهای عملیاتی در صنایع مختلف است.
سالانه حدود ۸۰۰ میلیون اونس نقره در صنایع مختلف مصرف و فرآوری میشود. این فلز در طول فرآیند تولید بارها میان پالایشگاهها، تولیدکنندگان قطعات، کارخانهها و شرکتهای مختلف جابهجا میشود.
در بسیاری از موارد، نقره بارها ذوب، پالایش و به محصولات واسطهای تبدیل میشود. بنابراین بخشی از ذخایر موجود در اقتصاد جهانی نه در انبارها، بلکه در حال حرکت در زنجیره تولید است. این موضوع باعث میشود ارزیابی دقیق میزان عرضه در دسترس بسیار دشوارتر از آن چیزی باشد که صرفاً از روی آمار انبارها به نظر میرسد.
قیمتهای بالا چگونه بازار را متعادل میکنند؟
منتقدان روایت کمبود نقره بر یک اصل کلاسیک بازارهای کالایی تأکید میکنند. افزایش قیمت در نهایت هم عرضه را افزایش میدهد و هم تقاضا را کاهش میدهد.
به گفته آنان، میلیاردها اونس نقره در قالب جواهرات قدیمی، ظروف نقرهای، تجهیزات الکترونیکی و سایر محصولات در سراسر جهان وجود دارد که در صورت تداوم قیمتهای بالا میتواند وارد چرخه بازیافت شود.
تجربههای تاریخی نیز چنین الگویی را نشان داده است. در دورههای جهش قیمت نقره، مقادیر قابل توجهی از این فلز به شکل ضایعات و بازیافت به بازار بازگشته و بخشی از فشار عرضه را کاهش داده است.
از سوی دیگر، صنایع مصرفکننده نیز به دنبال کاهش مصرف نقره هستند. گزارش «بررسی جهانی نقره ۲۰۲۶» پیشبینی میکند مصرف صنعتی نقره امسال حدود ۳ درصد کاهش یابد و به پایینترین سطح چهار سال اخیر برسد. این موضوع نشان میدهد افزایش قیمتها خود به عاملی برای محدود شدن تقاضا تبدیل شده است.
کمبود واقعی یا برداشت نادرست؟
در نهایت، اختلاف اصلی میان تحلیلگران نه بر سر کاهش ذخایر رسمی، بلکه درباره تفسیر این کاهش است. یک دیدگاه معتقد است بازار با کسری عرضه مزمن روبهرو است و افت موجودیها نشانه محدودیت فزاینده عرضه محسوب میشود. در مقابل، گروهی دیگر استدلال میکنند که بخش بزرگی از ذخایر نقره خارج از آمارهای رسمی قرار دارد و در صورت تداوم قیمتهای بالا میتواند به سرعت وارد بازار شود.
بر این اساس، اگرچه بازار نقره در سالهای اخیر با کاهش موجودیهای قابل مشاهده مواجه بوده، اما این موضوع لزوماً به معنای کمبود ساختاری یا ناتوانی در تأمین تقاضا نیست. آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، محل استقرار ذخایر و سرعت بازگشت آنها به بازار است؛ عاملی که میتواند مسیر آینده قیمت نقره را تعیین کند.